มะแว้งเครือ สรรพคุณ

มะแว้งเครือ สรรพคุณ ประโยชน์และข้อควรระวัง

มะแว้งเครือ รสและสรรพคุณในตำรายา ผล รสขมขื่นเปรี้ยว ผลสดโขลกผสมเกลือเล็กน้อย อมหรือจิบแก้ไอ แก้เจ็บคอ ขับเสมหะ ผลแห้ง ปรุงเป็นยาแก้ไอ ขับปัสสาวะ เจริญอาหาร แก้เบาหวาน ราก รสขมขื่นเปรี้ยว แก้ไข้สันนิบาต แก้น้ำลายเหนียว แก้ไอ กัดและขับเสมหะ ขับปัสสาวะ ขับลม แก้โลหิตออกทวารหนัก ทวารเบา ต้น รสขื่นเปรี้ยว แก้ท้องขึ้นในหญิงมีครรภ์

มะแว้งมี 2 ชนิด คือมะแว้งที่เป็นพุ่มหรือเป็นต้น ๆ เรียกว่า “มะแว้งต้น” ส่วนต้นเป็นเถาเลื้อยพาดพันกับต้นไม้อื่นเรียกว่า “มะแว้งเครือ” หรือ “มะแว้งเถาเครือ” มีหนามตลอดต้น เก็บยาก แต่มะแว้งเนี่ย ใบจะเหมือนมะเขือ ดอกก็เหมือนมะเขือ ลูกมะแว้งตอนแรกก็จะเขียว ๆ แก่ไปจะเป็นสีแดง ปลูกง่ายมาก ใส่ปุ๋ยขี้วัว ครั้งเดียว กินได้ตลอดปี

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Solanum trilobatum L.
วงศ์ : Solanaceae
ชื่ออื่น : มะแว้งเถา (กรุงเทพฯ ) แขว้งเควีย (ตาก)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ไม้เถาเลื้อยพาดพันกับต้นไม้อื่น ลำต้นกลม สีเขียวเป็นมัน มีหนามแหลมตามกิ่งก้าน ใบ เป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับ สีเขียวเป็นมัน แผ่นใบล่างมีหนามตามเส้นใบ ดอก ออกเป็นช่อตามซอกใบที่ปลายกิ่ง ดอกสีม่วง กลีบเลี้ยงมี 5 กลีบ กลีบดอกมี 5 แฉก ย่น ปลายแหลม โคนเชื่อมติดกัน เกสรเพศผู้สีเหลืองมี 5 อัน ผล รูปทรงกลม ขนาด 0.5 ซม. ผิวเรียบ ผลดิบสีเขียวมีลายขาว ผลสุกสีแดงใส เมล็ดแบน มีจำนวนมาก

  • ต้น เป็นไม้เถาเลื้อยของลำต้นมีหนามโค้งแหลมและสั้น กระจายอยู่ทั่วไป
  • ใบ มีลักษณะรูปไข่หรือรูปรี ขอบใบหยักเว้า 2-5 หยัก ใบกว้าง 1-4 ซม. ยาว 2-7 ซม.ผิวใบเรียบมีหนามเล็กๆ ตามเส้นกลางใบ
  • ดอก ออกเป็นช่อ ช่อละ 2-8 ดอก กลีบดอกสีม่วงสดแต่ละดอกมีขนาด 2-3 ซม.
  • ผล ขนาดเล็กลักษณะกลมผิวเรียบ เป็นช่อคล้ายมะเขือพวง เส้นผ่าศูนย์กลางผลประมาณ 8 มม. ผลอ่อนสีเขียวมีลายสีขาวตามยาว ผลสุกสีแดง

ส่วนที่ใช้ : ราก ทั้งต้น ต้น ใบ ผลสดแก่โตเต็มที่ แต่ยังไม่สุก

สรรพคุณ :

  • ราก – แก้โลหิตออกทางทวารหนัก ทวารเบา แก้ไอ แก้ขับเสมหะให้ตก แก้หืด ขับปัสสาวะ แก้ไข้สันนิบาต บำรุงธาตุ แก้น้ำลายเหนียว กระหายน้ำ แก้วัณโรค
  • ทั้งต้น – ขับเหงื่อ แก้ไอ แก้หืด ขับปัสสาวะ
  • ต้น – แก้หญิงท้องขึ้นในขณะมีครรภ์ แก้ไอ ขับเสมหะ แก้น้ำลายเหนียว กระทุ้งพิษไข้ ขับปัสสาวะ
  • ใบ – บำรุงธาตุ แก้ไอ แก้น้ำลายเหนียว
  • ผลสด – แก้ไอ ขับเสมหะ ขับปัสสาวะ รักษาโรคเบาหวาน บำรุงดี แก้น้ำลายเหนียว บำรุงเลือด แก้โลหิตออกทางทวารหนักทวารเบา

วิธีและปริมาณที่ใช้

  • แก้ไอ แก้โรคหืดหอบ ใช้เป็นยาขมเจริญอาหาร
    เอาผลมะแว้งเครือสดๆ 5-6 ผล นำมาเคี้ยวกลืน เฉพาะน้ำจนหมดรสขม แล้วคายกากทิ้งเสีย บำบัดอาการไอได้ผลชงัด
    ใช้ผลสดๆ 5-10 ผล โขลกพอแหลก คั้นเอาน้ำ ใส่เกลือ จิบบ่อยๆ หรือใช้ผลสดเคี้ยวแล้วกลืนทั้งน้ำและเนื้อ
  • รักษาเบาหวาน ลดน้ำตาลในเลือด
    ใช้ผลมะแว้ง โตเต็มที่ 10-20 ผล รับประทานเป็นอาหาร เป็นผักจิ้มน้ำพริก
    สารเคมีและสารอาหารที่สำคัญ : มีวิตามิน เอ และมีสารกลุ่มอัลคาลอยด์ชื่อ Solanine, Solanidine และสารที่ทำให้ผลมะแว้งเครือมีรสขมคือ Tomatid 5-en-3-B-ol

ประโยชน์ของมะแว้งเครือ

  • ผลอ่อนใช้รับประทานสดหรือลวก ต้ม เผาไฟ ใช้เป็นผักร่วมกับน้ำพริก
  • นอกจากผลอ่อนแล้ว ยอดอ่อนก็ใช้รับประทานเป็นผักได้เช่นกัน แต่ต้องนำมาต้มให้สุกเสียก่อน แล้วจึงนำไปใช้เป็นผักจิ้ม (ส่วนผลอ่อนดิบจะใช้เป็นผักจิ้มได้เลย) นิยมรับประทานกับปลาร้า แต่ก็ใช้จิ้มกับน้ำพริกได้เหมือนกัน
  • นอกจากประโยชน์ของมะแว้งในด้านอาหารและสมุนไพรแล้ว ยังอาจนำไปใช้ประโยชน์ในด้านอื่นได้อีก เช่น หากปลูกต้นมะแว้งเครือไว้ที่รั้วบ้านก็จะได้รั้วบ้านที่มีชีวิตชีวา มีใบเขียวตลอดปี ดอกสีม่วงงดงาม ผลสุกเป็นสีแดงเข้มดูแปลกตา ผลัดเปลี่ยนกันไปตามฤดูกาล ไม่จำเจ และผลสุกของมะแว้งยังช่วยดึงดูดนกให้มาเยี่ยมเยียนขอชิมอยู่บ่อย ๆ ด้วย นอกจากนั้นต้นมะแว้งยังมีหนามอยู่มากมายที่จะทำหน้าที่เป็นรั้วได้อย่างสมบูรณ์ยิ่งขึ้น
  • ในปัจจุบันสรรพคุณของมะแว้งในด้านการเป็นยาแก้ไอ ได้ถูกพัฒนาเป็นยาสำเร็จรูปโดยองค์การเภสัชกรรม ซึ่งมีสรรพคุณเป็นยาแก้ไอ ขับเสมหะ รักษาแผลในลำคอ โดยถือเป็นตำรับยาแผนโบราณที่มีประสิทธิภาพสูงอีกตำรับหนึ่ง กระทรวงสาธารณสุขประกาศให้เป็นยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณขนานหนึ่ง มีการผลิตออกมาจำหน่ายอย่างจริงจัง และได้มีการปลูกต้นมะแว้งเพื่อนำมาผลิตเป็นยาโดยเฉพาะกันบ้างแล้ว

สภาพแวดล้อมที่เหมาะสม
ปลูกได้ดีในสภาพแวดล้อมทั่วๆ ไป ถ้ามีนํ้าพอเพียงสามารถให้ผลผลิตได้ตลอดปี ชอบดินร่วนระบายนํ้าดี มีอินทรีย์วัตถุพอสมควร

การเตรียมแปลงปลูก
ไถพรวนดิน กำ จัดเศษวัชพืชและใส่ปุ๋ยคอก ไถพรวนดินอีกครั้งคลุกเคล้าให้เข้ากัน จากนั้นปรับพื้นที่ให้เรียบ

การเพาะกล้า
นำเมล็ดแช่ในนํ้าอุ่น 50 องศาเซลเซียส เป็นเวลานาน 5 นาที เพาะในกระบะเพาะเป็นเวลา 1 เดือน จึงย้ายปลูก

การปลูก
ระยะห่างระหว่างต้นและระหว่างแถว 1 X 1 เมตร รดนํ้าทันที

การเตรียมค้าง
การเตรียมค้างให้ต้นมะแว้งเครือ กระทำ เมื่อต้นมีอายุ 2-3 เดือนขึ้นไป โดยใช้เสาไม้ไผ่ที่มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1 นิ้ว ความยาว 2 เมตร และมีไม้ไผ่ผ่าซีกผูกในแนวขวาง 2 แถว ห่างจากพื้นดิน 75 เซนติเมตร และ 150 เซนติเมตร ตามลำดับ

การดูแลรักษา
กำจัดวัชพืชบริเวณโคนต้นโดยใช้มือถอน คอยจัดเถามะแว้งเครือให้เลื้อยบนค้าง รดนํ้าให้ดินมีความชื้นสมํ่าเสมอ ตัดแต่งกิ่งที่แห้งออกบ้าง หลังให้ผลผลิตรุ่นแรก ใส่ปุ๋ยคอกในอัตรา 0.5 กิโลกรัม/ต้น
ถ้าพบการระบาดของเพลี้ยอ่อน เพลี้ยแป้ง ให้ป้องกันกำ จัดโดยใช้สารสะเดาฉีดพ่นทุก 3-5 วัน ช่วงที่มีการระบาด

การเก็บเกี่ยว
เริ่มเก็บผลผลิตได้ เมื่ออายุ 8-10 เดือน
เก็บผลในระยะเริ่มแก่แต่ยังไม่สุก โดยผลเริ่มมีสีเหลืองส้ม (ผลที่แก่เต็มที่จะมีสีส้มเข้ม)
ควรสวมถุงมือในระหว่างเก็บเพื่อป้องกันหนามแหลมคมของมะแว้งเครือ ทยอยเก็บผลผลิต ตากแดดเป็นเวลา 3-5 วัน ให้แห้งสนิท

ขอขอบคุณรูปภาพและบทความจาก http://www.monmai.com

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *