ดีปลี สรรพคุณทางยา

ดีปลี สรรพคุณ ที่เป็นประโยชน์ของดีปลี

ดีปลี นอกจากดีปลีจะเป็นสมุนไพรแก้ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ อาการอักเสบของกล้ามเนื้อ แก้เส้นเอ็นได้แล้ว ยังมีสรรพคุณช่วยบรรเทาอาการเจ็บป่วยจากโรคต่างๆ ได้มากมาย เช่นแก้พิษอัมพฤกษ์ อัมพาต
ระวังสับสนกับ พริกที่มีรสเผ็ด (Capsicum frutescens) เช่น พริกขี้หนู พริกชี้ฟ้า ซึ่งในภาษาไทยถิ่นใต้ ก็เรียกว่า “ดีปลี”
ดีปลี มีชื่อท้องถิ่นอื่นอีกคือ: ดีปลีเชือก (ภาคใต้) ประดงข้อ ปานนุ (ภาคกลาง)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ดีปลีเป็นไม้เลื้อยชนิดหนึ่ง ใบรูปไข่ โคนมน ปลายแหลม เป็นพืชใบเดี่ยว คล้ายใบย่านางแต่ผิวใบมันกว่า บางกว่าเล็กน้อย ดอกเป็นรูปทรงกระบอกปลายมน เมื่อแก่จะมีผลเป็นสีแดง

การปลูกเลี้ยง

นิยมปลูกโดยการใช้เถา ชอบดินร่วนและอุดมสมบรูณ์ ทนแห้งแล้งได้ดี ฤดูที่เหมาะสมในการปลูกก็คือฤดูฝน เวลาปลูกใช้เถาที่ชำจนรากงอกแล้วปลูก แล้วทำเสาให้เลื้อย ควรดูแลเรื่องน้ำและศัตรูพืชด้วย ดีปลีเป็นสมุนไพรที่ใช้มากในอุตสาหกรรม ยาแผนโบราณประมาณ 5000 – 7000 กิโลกรัม/ปี ปลูกได้ดีในภาคกลางของประเทศไทย นับว่าเป็นพืชสมุนไพรตัวหนึ่งที่อยู่ในแผน พัฒนาเพื่อส่งเป็นสินค้าออก

ประโยชน์

ดีปลีตากแห้ง

ใช้ผลแก่แห้งเป็นยา โดยเก็บช่วงที่ผลแก่จัดแต่ยังไม่สุก ตากแดดให้แห้ง มีรสเผ็ดร้อน ขม มีสรรพคุณขับลม บำรุงธาตุ แก้จุกเสียด ซึ่งจากข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ดีปลีแห้งประกอบด้วย ” อัลคาลอยด์” ชื่อว่า Piperine ประมาณ 4 – 6% chavicine, น้ำมันระเหยหอม 1% ตามรายงานการศึกษาวิจัยพบว่า ดีปลีใช้ประกอบตำรับยาที่ใช้รักษาโรคเกี่ยวกับระบบย่อยอาหาร ท้องอืดเฟ้อ ธาตุไม่ปกติ ทั้งนี้เพราะดีปลีมีน้ำมันหอมระเหย

ผลแก่แห้งของดีปลี ใช้เป็นยารักษาอาการดังนี้ อาการท้องอืด ท้องเฟ้อ และอาการปวดท้อง รวมทั้งแก้อาการคลื่นไส้อาเจียน ที่เกิดจากธาตุที่ไม่ปกติ โดยการใช้ผลแก่แห้ง 1 กำมือ (ประมาณ 10-15 ดอก) ต้มเอาน้ำมาดื่ม ถ้าไม่มีดอกก็ให้ใช้เถาต้มแทนได้อาการไอและมีเสมหะ ใช้ผลแก่แห้งประมาณครึ่งผล ฝนกับน้ำมะนาวผสมเกลือกวาดในลำคอหรือจิบบ่อยๆ นอกจากนี้ ผลดีปลีแห้งสามารถใช้เป็นเครื่องเทศประกอบอาหารต่างๆได้

ปัจจุบันดีปลีใช้น้อยในอาหารยุโรป แต่ยังใช้ในอาหารอินเดียและอาหารเนปาล อาหารแอฟริกาเหนือบางชนิดใช้ผสมในเครื่องเทศ และใช้ในอาหารมาเลเซียและอินโดนีเซีย ร้านขายของชำในอินเดียจะเรียกว่า pippali ซึ่งเป็นเครื่องเทศหลักของนีหารีซึ่งเป็นอาหารประจำชาติของปากีสถาน ดีปลีมีสารเคมีชื่อพิเพอร์โลกูมีน

สรรพคุณของดีปลี
1.เชื่อกันว่าดีปลีมีสรรพคุณเป็นยาบำรุงกำลัง และช่วยบำรุงกำหนัด (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)
2.ใช้เป็นยาอายุวัฒนะ ด้วยการใช้ดอกดีปลี 10 ดอก หัวแห้วหมู 10 หัว พริกไทย 10 เม็ด นำมาตำให้ละเอียดผสมกับน้ำผึ้งแท้ใช้รับประทานก่อนนอนทุกคืน (ดอก)
3.ดอกดีปลี สรรพคุณช่วยบำรุงธาตุในร่างกาย (ดอก,ผลแก่จัด,ราก)
4.ผลแก่จัด มีสรรพคุณช่วยบำรุงธาตุไฟ แก้ธาตุไฟหย่อนหรือพิการ ช่วยรักษาอาการกำเริบของธาตุน้ำและธาตุลม (ผลแก่จัด)
5.ช่วยแก้ธาตุพิการ แก้ธาตุไม่ปกติ แก้ปฐวีธาตุพิการ แก้วิสติปัฏฐี แก้ปัถวีธาตุ 20 ประการ (ผล,ดอก)
6.ใช้เป็นยากระจายลม ระบายความเจ็บปวด (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)
7.ช่วยทำให้เจริญอาหาร (ดอก,เถา)
8.ผงของผลมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว มีรสเผ็ด ขม ปร่า สรรพคุณช่วยขับน้ำลาย และทำให้ลิ้นชา (ผล)
9.ช่วยแก้ลมอัมพฤกษ์ (เถา)
10.ช่วยแก้ลมวิงเวียน ด้วยการใช้ดอกแก่นำมาต้มน้ำดื่ม (ดอก,ผลแก่จัด,ราก)
11.ใช้เป็นยาระงับแก้อาการนอนไม่หลับ (ผล)
12.ช่วยระงับอชินโรค หรือโรคเรื้อรังที่รักษาไม่หาย หรือมักเป็นๆ หายๆ (ผล)
13.ช่วยแก้ตัวร้อน (ราก)
14.ช่วยแก้ไข้เรื้อรัง หรืออาการไข้ที่มักเป็นๆ หายๆ ด้วยการใช้ดอกดีปลีล้างสะอาด นำมาบดหรือตำพอหยาบๆ ประมาณครึ่งแก้ว นำมาต้มกับน้ำ 4 แก้ว จนเหลือ 1 แก้ว แล้วกรองเอาแต่น้ำมาดื่มกินขณะท้องว่างวันละ 2 ครั้ง สูตรนี้ยังช่วยลดอาการม้ามโตได้อีกด้วย
15.ช่วยแก้อาการหวัด (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)
16.ช่วยแก้อาการหืดไอ (ดอก,ผลแก่จัด)
17.ช่วยแก้หืดหอบ (ดอก,ราก)
18.ช่วยแก้อาการไอ หรือลดอาการไอ มีอาการระคายคอจากเสมหะ ด้วยการให้ผลแก่แห้ง ครึ่งผล นำมาฝนกับน้ำมะนาว แทรกเกลือเล็กน้อย แล้วใช้กวาดคอ หรือใช้จิบบ่อยๆ (ดอก,ผลแก่จัด)
19.ช่วยแก้หลอดลมอักเสบ (ผลแก่จัด)
20.ช่วยแก้อาการเจ็บในลำคอ ด้วยการใช้ดอกดีปลี 3 ดอก ผิวมะนาว 1 ลูก หัวกระเทียม 3 กลีบ และพริกไทยร่อน 3 เม็ด นำทั้งหมดมาตำให้ละเอียด แล้วผสมกับน้ำมันนาวและคลุกให้เข้ากัน นำมาปั้นเป็นลูกกลอนขนาดเท่าเม็ดพุทรา แล้วใช้อมบ่อยๆ (ดอก)
21.ช่วยลดอาการเสียงแหบแห้งได้ ด้วยการใช้ผงดีปลีผสมกับสมอไทย อย่างละ 5 กรัม ผสมจนเข้ากัน ผสมกับน้ำอุ่นไว้ดื่มครั้งละ 1 แก้ว วันละ 2 ครั้ง (ผล)
22.ดีปลี สรรพคุณช่วยแก้โรคลมบ้าหมู (ผล)
23.เถาดีปลี มีรสเผ็ดร้อน สรรพคุณช่วยแก้เสมหะพิการ (ผล,เถา)
24.ช่วยแก้เสมหะ ขับเสมหะ แก้เสมหะพิการ น้ำลายเหนียว ด้วยการให้ผลแก่แห้ง ครึ่งผล นำมาฝนกับน้ำมะนาว แทรกเกลือเล็กน้อย แล้วใช้กวาดคอ หรือใช้จิบบ่อยๆ (ดอก,ผลแก่จัด,เถา,ราก)
25.ช่วยแก้อุระเสมหะ หรือเสมหะในทรวงอก (ผล)
26.ดอกดีปลี สรรพคุณช่วยแก้อาการคลื่นไส้อาเจียน (ดอก)
27.ช่วยแก้อาการคลื่นไส้อาเจียนอันเกิดจากธาตุไม่ปกติ ด้วยการใช้ผลดีปลีแก่แห้งประมาณ 1 กำมือ (10-15 ผล) นำมาต้มเอาน้ำดื่ม 2 ถ้วยแก้ว ประมาณ 15 นาที แล้วใช้ดื่มแต่น้ำหลังอาหารวันละ 3 ครั้ง ถ้าไม่มีผลให้ใช้เถาต้มแทนก็ได้ (ผลแก่จัด,เถา)
28.เถาดีปลี สรรพคุณช่วยแก้อาการปวดฟัน หรือจะใช้ผลนำมาฝนเอาน้ำมาทาบริเวณก็ได้ (ผล,เถา)
29.ช่วยแก้อาการอาหารไม่ย่อย ท้องอืดท้องเฟ้อ จุกเสียดแน่นท้อง ด้วยการใช้ผลดีปลีแก่แห้งประมาณ 1 กำมือ (10-15 ผล) นำมาต้มเอาน้ำดื่ม 2 ถ้วยแก้ว ประมาณ 15 นาที แล้วใช้ดื่มแต่น้ำหลังอาหารวันละ 3 ครั้ง ถ้าไม่มีผลให้ใช้เถาต้มแทน หรือจะใช้ดอกแก่นำมาต้มเป็นน้ำดื่มก็ได้ (ดอก,ผลแก่จัด,เถา)
30.ช่วยแก้อาการปวดท้อง ด้วยการใช้ผลดีปลีแก่แห้งประมาณ 1 กำมือ (10-15 ผล) นำมาต้มเอาน้ำดื่ม 2 ถ้วยแก้ว ประมาณ 15 นาที แล้วใช้ดื่มแต่น้ำหลังอาหารวันละ 3 ครั้ง(ผลแก่จัด,เถา,ราก)
31.ดอกดีปลี สรรพคุณช่วยแก้อาการท้องเสีย (ดอก)
32.สรรพคุณดีปลี ช่วยแก้อาการท้องขึ้น (ผลแก่จัด)
33.ช่วยแก้อาการท้องร่วง (ผล,ดอก,ราก)
34.ช่วยขับลมในลำไส้ให้ผายและเรอ (ดอก,ผลแก่จัด,ราก)
35.ใช้ประกอบในตำรับยารักษาโรคเกี่ยวกับระบบย่อยอาหาร ธาตุไม่ปกติ (ผลแก่จัด)
36.ผลใช้เป็นยาขับพยาธิในท้องได้ (ผล)
37.แก้มุตฆาต หรือโรคขัดปัสสาวะช้ำเลือดช้ำหนอง (เถา)
38.ช่วยแก้ริดสีดวงทวารหนัก โดยใช้ดอกดีปลี 10 ดอก เมล็ดงาดำดิบ 20 กรัม นำมาบดให้ละเอียดผสมกับนมดื่มวันละ 1 แก้ว ติดต่อกัน 15 วัน (ผล,ดอก,เถา)
39.ผลแก่จัดของดีปลี สรรพคุณช่วยบีบมดลูก และใช้เป็นยาขับระดูของสตรี (ผลแก่จัด)
40.ผลใช้เป็นยาขับรกให้รกออกมาง่าย ภายหลังจากการคลอดบุตรและใช้เวลาโลหิตตกมาก (ผล)
41.ช่วยขับน้ำดี เมื่อมีการอุดตันของท่อน้ำดี (ผล)
42.ช่วยแก้ตับพิการ (ผล,ดอก)
43.รากดีปลี สรรพคุณช่วยแก้เส้นแก้พิษอัมพฤกษ์ อัมพาต ดับพิษปัตคาด (ผล,ราก)
44.ช่วยแก้อัมพาต และเส้นปัตคาด (ดอก)
45.ช่วยแก้พิษคุดทะราดให้ปิดธาตุ (ราก)
46.ช่วยแก้คุดทะราด (ดอก,ราก)
47.เถาดีปลี สรรพคุณช่วยแก้พิษงู (เถา)
48.ช่วยแก้อาการปวดเมื่อย แก้เส้นเอ็น (ใบ)
49.ช่วยรักษาโรคข้ออักเสบ เก๊าต์ ไข้รูมาตอยด์ (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)
50.ผลนำมาฝนเอาน้ำมาทาแก้อาการฟกช้ำบวมได้ (ผล)
51.ผลแก่จัดใช้ปรุงเป็นยาทาภายนอกแก้อาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ และอาการอักเสบของกล้ามเนื้อ ทำให้ร้อนแดงและช่วยให้มีเลือดมาเลี้ยงบริเวณนั้นมากขึ้น (ผลแก่จัด)
52.ดอกดีปลีเป็นส่วนประกอบของตำรับยา “พิกัดเบญจกูล” ในคัมภีร์อายุรเวท ซึ่งประกอบไปด้วย ดอกดีปลี รากช้าพลู เหง้าขิงแห้ง เถาสะค้าน รากเจตมูลเพลิง โดยเป็นตำรับยาที่ใช้ประจำธาตุต่างๆ และใช้แก้ในกองฤดู กองสมุฎฐานต่างๆ ช่วยกระจายกองลมและโลหิต แก้คูถเสมหะ แก้ลมพานไส้ ช่วยระงับโรคอันบังเกิดแต่ทวัตติงสาหาร (อาการ 32) และช่วยบำรุงกองธาตุทั้งสี่ให้สมบูรณ์ (ดอก)
53.ผลดีปลีจัดอยู่ในตำรับยา “พิกัดตรีสันนิบาตผล” (ตรีสัพโลหิตผล) ซึ่งประกอบไปด้วย ผลดีปลี รากพริกไทย และรากกระเพราแดง ที่มีสรรพคุณช่วยแก้ไข้สันนิบาต ช่วยบำรุงธาตุ แก้ในกองลม และช่วยแก้ปถวีธาตุ 20 ประการ (ผล)
54.ดีปลีจัดอยู่ในตำรับยา “พิกัดตรีกฎุก” ซึ่งประกอบไปด้วยเครื่องยา 3 อย่าง ในปริมาณเท่ากัน อันได้แก่ ดีปลี ขิงแห้ง และพริกไทย โดยมีสรรพคุณช่วยแก้โรคที่เกิดจากวาตะ (ลม), แก้เสมหะ และปิตตะ (ดี) ในกองธาตุ กองฤดู กองฤดู และกองสมุฏฐาน (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)
55.ดีปลีจัดอยู่ในตำรับยา “พิกัดตัวยาเป็ดร้อน 6 ชนิด” ซึ่งประกอบไปด้วย ดีปลี พริกไทย ใบแมงลัก ผลกระวาน ใบโหระพา ผลผักชีลาว โดยมีสรรพคุณช่วยในการย่อยอาหาร แก้ลมจุกเสียด ช้ำบวม (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)
56.ดีปลีปรากฏอยู่ในตำรับยา “ยาอาภิสะ” ซึ่งเป็นตำราพระโอสถพระนารายณ์ ที่มีดีปลีเป็นองค์ประกอบหลักร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่นๆ อีกหลายชนิด โดยมีสรรพคุณช่วยแก้อาการไอ ผอมแห้ง แก้เสมหะในทรวงอกและลำคอ และช่วยแก้ริดสีดวงทวาร (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)
57.ดีปลีจัดอยู่ในตำรับยา “ยาหอมนวโกฐ” อันมีดีปลีเป็นองค์ประกอบร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่นๆ โดยตำรับยานี้มีสรรพคุณช่วยแก้ลมวิงเวียน อาการหน้ามืดตาลาย ใจสั่น คลื่นเหียนอาเจียน และช่วยแก้ลมจุกแน่นในท้อง (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)
58.ดีปลีจัดอยู่ในตำรับยา “ยาประสะกานกลู” ซึ่งมีส่วนกอบของดีปลีร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่นๆ ในตำรับยา โดยมีสรรพคุณช่วยบรรเทาอาการปวดท้อง อาการจุกเสียดแน่นท้อง ท้องอืดเฟ้อ อาหารไม่ย่อย เนื่องจากธาตุไม่ปกติ (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)
59.ดีปลีปรากฏอยู่ในตำรับยา “ยาประสะไพล” ที่มีส่วนประกอบของดีปลีร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่นๆ โดยมีสรรพคุณช่วยแก้ระดูมาไม่สม่ำเสมอ หรือมาน้อยกว่าปกติของสตรี (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)
60.ดีปลีจัดอยู่ในตำรับยา “ยาเหลืองปิดสมุทร” โดยมีส่วนประกอบของดีปลีร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่นๆ อีก 12 ชนิดในตำรับยา ซึ่งมีสรรพคุณช่วยบรรเทาอาการท้องเสียชนิดที่ไม่เกิดจากการติดเชื้อ เข่น อุจจาระไม่เป็นมูก หรือมีเลือดปน หรืออาการท้องเสียชนิดที่ไม่มีไข้ เป็นต้น (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)
61.ดีปลีจัดอยู่ในตำรับยา “ยาธาตุบรรจบ” ซึ่งมีส่วนกอบของดีปลีร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่นๆ ในตำรับยา โดยมีสรรพคุณช่วยบรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี